فصل‌نامه پژوهش‌های کاربردی روانشناختی

تحلیل مضمون و بررسی روندهای تحولی بازنمایی مفهومی خدا در نقاشی‌های دختران ‏ایرانی پایه‌های اول تا سوم ابتدایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه روان‌شناسی‌تربیتی، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم‌تربیتی، دانشگاه تهران،تهران، ایران.

2 استاد، گروه روان‌شناسی تربیتی، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم‌تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

این پژوهش با هدف بررسی بازنمایی‌های بصری از مفهوم خداوند در نقاشی‌های دختران ایرانی پایۀ اول تا سوم ابتدایی در سال تحصیلی 1404-1403 در شهر تهران انجام گرفت. ابتدا با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون، درمجموع ۲۴۶ نقاشی گردآوری و به‌صورت کیفی بررسی شدند. سپس برای تحلیل کمی رنگ‌های غالب در نقاشی‌ها، از زبان برنامه‌نویسی پایتون استفاده شد. پردازش تصاویر با کتابخانۀ اوپن‌سی‌وی، خوشه‌بندی رنگ‌ها با الگوریتم کی‌مینز از کتابخانۀ سای‌کیت‌لرن و ترسیم پالت‌های رنگی با مت‌پلات‌لیب و سی‌بورن انجام گرفت. همچنین از مدل ازپیش‌آموزش‌دیدۀ مدل رزنت ۵۰ (شبکۀ عصبی عمیق) برای استخراج ویژگی‌های بصری پیشرفته بهره گرفته شد تا تحلیل‌های عمیق‌تر و دقیق‌تری فراهم آید. یافته‌ها نشان داد کودکان در بازنمایی خداوند، از نمادهایی مانند نور، ابر، چهرۀ انسانی، فرشته و عناصر طبیعی بهره می‌گیرند که بازتابی از باورهای دینی، تجربۀ زیسته و زمینۀ فرهنگی آنان است. در پایه‌های پایین‌تر، تصویرسازی‌ها بیشتر عینی و انسان‌وار است و در پایه‌های بالاتر، بازنمایی‌ها نمادین‌تر، انتزاعی‌تر و پیچیده‌تر می‌شود. رنگ‌های احساسی و نمادهای عاطفی در نقاشی‌ها حضور پررنگی دارند که نشان‌دهندۀ نقش پایدار مؤلفه‌های عاطفی در تجربۀ دینی کودکان است. این پژوهش ضمن تأکید بر زمینۀ فرهنگی ایرانی، افق‌های نوینی برای مطالعات تطبیقی در جوامع غیرغربی می‌گشاید و بر لزوم بازنگری در مدل‌های صرفاً شناخت‌محور تأکید می‌کند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Thematic Analysis and Examination of Transformational Trends in the ‎Conceptual Representation of God in Paintings by Iranian Girls in the ‎First to Third Grades of Elementary School

نویسندگان [English]

  • Reyhaneh Noorinezhad 1
  • Afzal Sadat Hosseini 2

1 Department of Educational Psychology, Faculty of Psychology and Education , Tehran University, Tehran , Iran.

2 Professor, Department of Educational Psychology, Faculty of Psychology and Education , Tehran University, Tehran , Iran.

چکیده [English]

The objective of this investigation was to investigate the visual representations of the concept of God in the illustrations of Iranian girls in grades 1 to 3 of elementary school in Tehran during the 2024–2025 academic year. Initially, a qualitative approach and thematic analysis were employed to collect and qualitatively analyze a total of 246 drawings. Subsequently, the Python programming language was implemented to conduct a quantitative analysis of the predominant hues in the drawings. Image processing was conducted using OpenCV, color clustering via the KMeans algorithm from scikit-learn, and color palettes were visualized with Matplotlib and Seaborn. Additionally, the pretrained ResNet50 model was utilized to extract advanced visual features for deeper and more precise analysis. The results indicated that children’s representations of God are influenced by their religious beliefs, lived experiences, and cultural heritage, as evidenced by symbols such as light, clouds, human faces, angels, and natural elements. The imagery in lower grades was more anthropomorphic and concrete, whereas the imagery in higher grades was more symbolic, abstract, and complex. The consistent presence of emotional colors and symbols, including red, gold, blue, hearts, and weeping, suggests the enduring role of affective elements in the religious experiences of children. This study underscores the Iranian cultural context and encourages the reevaluation of solely cognitive developmental models, providing novel insights for comparative research in non-Western societies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Children Painting
  • Cognitive Growth
  • ‎Religious Development
  • ‎Representation of God
  • Thematic ‎Analysis.‎
حسینی دهشیری، ا. س.، کشاورزیان، ص.، نظامی، م.، و امیریان، س. خ. (1401). واکاوی تجارب زیستۀ مربیان در مناطق محروم در کارگاه آنلاین تربیت مربی خلاقیت. فصلنامه پژوهش‌های کاربردی روانشناختی، 13(4)، 35–19. https://doi.org/10.22059/japr.2023.344818.644304
حسینی، ا. س.، و جعفرپور، ف. (۱۴۰۲). مطالعۀ اثربخشی دورۀ تربیت مربی خلاقیت بر دانش، نگرش و مهارت معلمان مناطق محروم: مطالعۀ طولی پدیدارشناسانه. فصلنامه پژوهش‌های کاربردی روانشناختی، ۱۴(۴)، ۳33–۳17.  https://doi.org/10.22059/japr.2023.360075.644640
References
Alfyando, M., Anggraeny, F. T., & Sihananto, A. N. (2023). Perbandingan algoritma random forest dan logistic regression untuk analisis sentimen ulasan aplikasi tumbuh kembang anak di play store. Jurnal Sistem Informasi dan Ilmu Komputer, 2(1), 45-55. https://doi.org/10.59581/jusiik-widyakarya.v2i1.2262
Ashkenazi, S., Haber, H., Shemesh, V., & Silverman, S. (2022). Early subitizing development: The role of visuospatial working memory. European Journal of Education and Pedagogy, 3(2), 32-39. https://doi.org/10.24018/ejedu.2022.3.2.274
Badri, Z. (2022). Balanced education according to Imam Al-Zarnuji. Tafkir: Interdisciplinary Journal of Islamic Education, 3(2), 198-210. https://doi.org/10.31538/tijie.v3i2.177
Bellous, J. (2021). Spiritual care as the foundation for a child’s religious education. Religions, 12(11), 954. https://doi.org/10.3390/rel12110954
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Brown, F. L., Lee, C., Servili, C., et al. (2024). Psychological interventions for children with emotional and behavioral difficulties aged 5–12 years: An evidence review. Cambridge Prisms: Global Mental Health, 11, e75. https://doi.org/10.1017/gmh.2024.57
Coles, R. (1990). The spiritual life of children. Houghton Mifflin Harcourt. https://books.google.co.uk/books/about/The_Spiritual_Life_of_Children.html?id=_qnDaevR_xcC
Dias, M. D. R., Ahmad, J. G., Evangelista, M. R., … & Pires, M. (2022). Drawing as a process of psychic mediation along the child´s developmental trajectory. Journal of Educational and Developmental Psychology, 12(2), 57-69. https://doi.org/10.5539/jedp.v12n2p57
Erwahyudin, D. D., Muzakki, M., & Latief, A. M. (2024). The concept of nafs in Islamic psychology and its relevance to student development. AL MISYKAT: Journal of Islamic Psychology, 1(2), 77–88. https://doi.org/10.24269/almisykat.v1i2.7758
Fitzsimons, E., Parsons, S., & Schoon, I. (2025). The OHC penalty in the UK: Maternal experience and child development. Longitudinal and Life Course Studies, 16(1), 1–18. https://doi.org/10.1332/17579597Y2024D000000033
Fikriyati, M., Katoningsih, S., & Hasan, S. (2023). Use of loose part media with cardboard and sand materials in Islamic children's schools. Nazhruna: Jurnal Pendidikan Islam, 6(1), 60-71. https://doi.org/10.31538/nzh.v6i1.2858
García-Navarro, E. B., Cáceres Titos, M. J., & Rodríguez Pascual, I. (2024). Social representation, stereotypes and social identity pertaining to nursing through children's drawings: A qualitative study. Nursing Research and Practice, 2024, 2417051. https://doi.org/10.1155/nrp/2417051
Herawati, H., & Yulia, R. (2023). Pemberdayaan ibu rumah tangga sebagai upaya mengembangkan kemandirian dan budaya kreatif pendidikan anak usia dini Almukmin di Kelurahan Way Kandis Bandar Lampung. Jurnal Pengabdian Kepada Masyarakat Indonesia (JPKMI), 3(1), 1-10. https://doi.org/10.55606/jpkmi.v3i1.1054
Hosseini, A. S., & Jafarpoor, F. (2023). Effectiveness study of the creativity training workshop on the knowledge, attitude, and skill of teachers in deprived areas: A longitudinal phenomenological study. Journal of Applied Psychological Research, 14(4), 317–333. https://doi.org/10.22059/japr.2023.360075.644640 (In Persian)
Hosseini Dehshiri, A. S., Keshavarzian, S., Nezami, M., & Amirian, S. K. (2022). An analysis of the life experiences of educators in disadvantaged areas in the online creativity workshop. Journal of Applied Psychological Research, 13(4), 19–35. https://doi.org/10.22059/japr.2023.344818.644304 (In Persian)
Lanjekar, P. D., Joshi, S. H., Lanjekar, P. D., & Wagh, V. (2022). The effect of parenting and the parent-child relationship on a child's cognitive development: A literature review. Cureus, 14(10), e30574. https://doi.org/10.7759/cureus.30574
Mahfud, A., Prasetiya, B., & Santoso, S. A. (2022). Peran pondok pesantren dalam pembentukan karakter religius anak di desa mranggonlawang. Journal of Islamic Education(ANNABA), 8(2), 175-187. https://doi.org/10.37286/ojs.v8i2.155
Morando, G., & Platt, L. (2022). The impact of centre-based childcare on non-cognitive skills of young children (IZA Discussion Paper). Institute of Labor Economics (IZA), No 15435. https://doi.org/10.2139/ssrn.4163312
Munif, M. (2023). Learning strategies for Islamic religious education in the family to increase children's spiritual awareness. Nasir: Jurnal Pendidikan Islam, 1(2), 120-132. https://doi.org/10.59698/nasir.v1i2.80
Mullet, N., Waterman, E. A., Edwards, K. M., Simon, B., Hopfauf, S., & Herrington, R. (2023). Family strengths among native American families and families living in poverty: Preventing adverse childhood experiences. Family Relations, 72(5), 2334-2352. https://doi.org/10.1111/fare.12906
Mutholingah, S. (2024). Tinjauan teoritis kurikulum pendidikan agama Islam untuk anak usia dini. AJMIE: Alhikam Journal of Multidisciplinary Islamic Education, 2(1), 33-45. https://doi.org/10.32478/wqg69r69
Nye, R., & Hay, D. (1996). Identifying children's spirituality: How do you start without a starting point? British Journal of Religious Education, 18(3), 144–154. https://doi.org/10.1080/0141620960180304
Piaget, J. (1951). Play, dreams and imitation in childhood. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315009698
Rajarajan, R., & Palanikumar, S. (2023). Khmer art samplings: Ideological influence of Indian knowledge through Hindu divinities. International Journal of Research–Granthaalayah, 11(1), 55–65. https://doi.org/10.29121/granthaalayah.v11.i1.2023.4980
Salimah, A. S., Al-Kautsar, M. A., Aisya, M., & Al-Kautsar, M. A. (2023). Strategi pendidikan Islam anak usia dini (PIAUD) dalam mengembangkan kecerdasan spiritual. Bouseik: Jurnal Pendidikan Islam Anak Usia Dini, 1(1), 25-35. https://doi.org/10.37092/bouseik.v1i1.550
Spilka, B., Hood, R. W. Jr., Hunsberger, B., & Gorsuch, R. (2003). The psychology of religion: An empirical approach (3rd ed.). Guilford. https://doi.org/10.1558/imre.v11i3.320
Spilka, B., Brown, G. A., & Cassidy, S. A. (1992). The structure of religious mystical experience in relation to pre-and postexperience lifestyles. The International Journal for the Psychology of Religion, 2(4), 241-257. https://doi.org/10.1207/s15327582ijpr0204_4
Tripon, C. (2024). Nurturing sustainable development: The interplay of parenting styles and SDGs in children’s development. Children (Basel, Switzerland), 11(6), 695. https://doi.org/10.3390/children11060695
Vertel, A., Korolenko, V., Shapovalova, O., & Bereziuk, T. (2024). The role of the family in the education and upbringing of children. Brazilian Journal of Education, Technology and Society-BRAJETS, 17(nse1), 54-64. https://doi.org/10.14571/brajets.v17.nse1.54-64
Vygotskiĭ, L. S. (1987). The collected works of L. S. Vygotsky: Volume 1: Problems of general psychology, including the volume Thinking and speech (R. W. Rieber & A. S. Carton, Eds.). Springer Science & Business Media. https://doi.org/10.1007/978-1-4613-1655-8
Weber, A., & Greiff, S. (2023). ICT skills in the deployment of 21st century skills: A cognitive developmental perspective through early childhood. Applied Sciences, 13(7), 4615. https://doi.org/10.3390/app13074615
Wulff, D. M. (1991). Psychology of religion: Classic and contemporary views. John Wiley & Sons. https://psycnet.apa.org/record/1990-98824-000
فصل‌نامه پژوهش‌های کاربردی روانشناختی
دوره 17، شماره 1
فروردین 1405
صفحه 113-128
  • تاریخ دریافت: 04 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری: 20 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش: 21 مرداد 1404
  • تاریخ اولین انتشار: 23 مهر 1404
  • تاریخ انتشار: 01 فروردین 1405