پیامدهای دوگانگی نقش مادری-معلمی از دیدگاه فرزندان: یک مطالعۀ پدیدارشناسانه

شریفی, ملیحه; کشاورز افشار, حسین; شاهمرادی, سمیه; سلیمی, سمانه

doi:10.22059/japr.2026.384548.645047

پیامدهای دوگانگی نقش مادری-معلمی از دیدگاه فرزندان: یک مطالعۀ پدیدارشناسانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

ملیحه شریفی ¹

حسین کشاورز افشار ²

سمیه شاهمرادی ¹

سمانه سلیمی ¹

¹ گروه مشاوره، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی ، دانشگاه تهران، تهران، ایران.‏

² دانشیار، گروه مشاوره، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی ، دانشگاه تهران، تهران، ایران. ‏

10.22059/japr.2026.384548.645047

چکیده

پژوهش حاضر با هدف واکاوی پیامدهای دوگانگی نقش مادری-معلمی از دیدگاه فرزندان انجام گرفت. روش پژوهش کیفی و از نوع پدیدارشناسی بود. جامعۀ آماری مطالعه شامل دختران و پسران 12 تا 20 سالۀ ساکن در شهر تهران و شهرستان بناب در سال 1403 بود و درمجموع ۱۲ نفر (۸ دختر و ۴ پسر) به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. به‌منظور جمع‌آوری اطلاعات از مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته استفاده شد. داده‌ها با تحلیل پدیدارشناسی کلایزی بررسی شدند و درنهایت 82 کد اولیه، 8 مضمون فرعی و 2 مضمون اصلی استخراج شد. مضمون اصلی پیامدهای ارتباطی، خود شامل چهار مضمون فرعی بود که شامل تجربۀ کارآمد فرزند در ارتباط با همکلاسی‌ها، چالش‌های ارتباطی با همکلاسی‌ها، چالش‌های ارتباطی با مادر و جایگاه مثبت فرزند در مدرسه می‌شود. دو مضمون فرعی پیامدهای عاطفی نیز عبارت بود از: تجربۀ احساسات مثبت فرزند از تدریس مادر و تجربۀ احساسات منفی فرزند از تدریس مادر. نتایج نشان داد در سیستم آموزش و پرورش، مادرانی وجود دارند که هم‌زمان نقش معلمی را در کلاس درس برعهده دارند. تجربۀ زیستۀ ناشی از این دوگانگی آثار مثبت و منفی بر فرزندان داشته است. این مطالعه به مادرانی که در مقطع ابتدایی معلم فرزندانشان هستند و همچنین مدیران و سیاست‌گذاران حوزۀ آموزش و پرورش کمک می‌کند تا سیاست‌ها و برنامه‌های مناسبی برای حمایت از مادران و معلمان در زندگی فرزندان ارائه دهند.

کلیدواژه‌ها

پیامدها

دوگانگی نقش

مادری

معلم.‏

عنوان مقاله English

Consequences of Mother-Teacher Role Duality from Children's Point of ‎View: A Phenomenological Study

نویسندگان English

Maliheh Sharifi ¹

Hossein Keshavarz Afshar ‎ ²

Somayeh Shahmoradi ¹

Samaneh Salimi ¹

¹ Department of Counseling, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran.‎

² Associate Professor, Department of Counseling, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran. ‎

چکیده English

The objective of this study was to examine the repercussions of the mother-teacher’s dual function from the children’s point of view. The research methodology employed in this study was qualitative and phenomenological. 12 individuals (8 girls and 4 boys) were selected through purposive sampling from the research field, which encompassed boys and girls aged 12 to 20 residing in Tehran and Bonab in 2024. Information was gathered through a semi-structured interview. Colaizzi’s phenomenological analysis was employed to analyze the data, resulting in the extraction of 82 primary codes, 8 secondary themes, and 2 main themes. The primary theme of communication consequences is further divided into four sub-themes: the child’s efficient experience in communicating with classmates, communication challenges with classmates, communication challenges with the mother, and the child’s positive position in school. The emotional consequences of the mother's teaching were also two sub-themes: the child's experience of positive emotions and the child's experience of negative emotions. Ultimately, the findings indicated that there are mothers in the education system who, in addition to their primary responsibilities, also assume the role of a teacher in the classroom. The lived experience of children as a consequence of this duality is both positive and negative. This investigation assists administrators and policymakers in the field of education, as well as mothers who serve as their children's elementary school instructors, in formulating policies and initiatives that promote the contributions of mothers and educators to the lives of children.

کلیدواژه‌ها English

Consequences

Motherhood

Role ‎Duality

Teacher.‎

بازرگان، ع. (1399). مقدمه‌‌ای بر روش‌‌های تحقیق کیفی و آمیخته: رویکردهای متداول در علوم رفتاری. تهران، نشر دیدار.

صادقی، ر.، و شهابی، ز. (1396). مطالعۀ کیفی موانع و چالش‌های مادری زنان شاغل در شهر تهران. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 6(4)، 734-715. https://doi.org/10.22059/jisr.2018.204488.343

صوفی، س.، و بهزادپور، س. (1399). تأثیر اشتغال مادران ایرانی بر بهداشت روانی کودکانشان: یک مرور نظام‌مند. مجله تعالی بالینی، ۱۰(۲)، ۲۲-۳۲. http://ce.mazums.ac.ir/article-1-522-fa.html

محمدپور، ا. (1392). روش تحقیق کیفی ضد روش 1. تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.

References

Alhazmi, A. A., & Kaufmann, A. (2022). Phenomenological qualitative methods applied to the analysis of cross-cultural experience in novel educational social contexts. Frontiers in Psychology, 13(1), 134-144. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.785134

Apriani, I., & Risnawaty, W. (2020). Parenting self-efficacy among full-time working mothers in jabodetabek. In Proceedings of the 2nd Tarumanagara International Conference on the Applications of Social Sciences and Humanities (TICASH 2020) (pp. 508-513). Atlantis Press. https://doi.org/10.2991/assehr.k.201209.078

Bazargan, A. (2023). An introduction to qualitative and mixed research methods: Common approaches in behavioral sciences. Fifth edition, Tehran: Didar publishing. (In Persian (

Bishnoi, S., Malik, P., & Yadav, P. (2020). A review of effects of working mothers on children’s development. In Research Trends in Home Science and Extension Volume-4 (pp.41-56). AkiNik Publications.

Caputi, M., Lecce, S., & Pagnin, A. (2017). The role of mother–child and teacher–child relationship on academic achievement. European Journal of DevelopmentalPsychology, 14(2),141-158. https://doi.org/10.1080/17405629.2016.1173538

Claesson, M. A., & Brice, R. A. (1989). Teacher/mothers: Effects of a dual role. American Educational Research Journal, 26(1), 1–23. https://doi.org/10.2307/1162867

Corbin, J., & Strauss, A. (2014). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory. Sage publications. https://doi.org/10.4135/9781452230153

Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1994). Competing paradigms in qualitative research. In N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (Eds.), Handbook of qualitative research (pp. 105–117). Sage Publications, Inc. https://psycnet.apa.org/record/1994-98625-005

Hermann, M., Gorlewski, J., Brookover, D., Walsh, R., Kozachuk, L., Deitz, M., & Ciminelli, E. (2023) Policy, practice, and parenthood: A study of teacher mothers. Educational Studies, 49(1), 35-53. https://doi.org/10.1080/03055698.2020.1834358

Jacob, M., & Kühhirt, M. (2021). Mothers’ employment and child behaviour: new evidence for Scotland. Longitudinal and Life Course Studies, 12(4), 551-571. https://doi.org/10.1332/175795920X16057278409033

Kassamali, N., & Rattani, S. A. (2014). Factors that affect attachment between the employed mother and the child, infancy to two years. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 159, 6-15. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.12.319

Mohandas, A., Chacko, A., Jose, A., Devachan, A. P., & Umarani, J. (2022). Problems faced by the children of working mothers. Journal of Neuroquantology, 20(17), 817-824. https://www.neuroquantology.com/media/article_pdfs/817-824.pdf

Mohammadpour, A. (2012). Qualitative research method against method 1 (1th Ed). Tehran: Sociologists Publishing House. (In Persian (

Nomaguchi, K., & Allen, A. (2023). Mother-child relationship quality from preschool to adolescence: Variation by maternal education. Personal Relationships, 30(2), 399–418. https://doi.org/10.1111/pere.12475

Pratt, D. (2021). The qualitative study on the effect of teacher/student relationships on student academics and behaviors. Doctoral dissertation in education, Gardner-Webb University. https://digitalcommons.gardner-webb.edu/education-dissertations/41

Sadeghi, R., & Shahabi, Z. (2017). A qualitative study of the barriers and challenges of motherhood among employed women in Tehran city. Quarterly of Social Studies and Research in Iran, 6(4), 715-734. https://doi.org/10.22059/jisr.2018.204488.343 (In Persian (

Siddiqui, S., Nazar, N., Hussain, S., & Ali, W. (2020). Impact of mother’s teaching profession on children’s growth: A study on teaching mothers in Metropolis city of Pakistan. JISR Management and Social Sciences & Economics, 17(2), 139–154. https://doi.org/10.31384/jisrmsse/2019.17.2.10

Soufi, S., & Behzadpoor, S. (2020). The effect of iranian mothers' employment on their children's mental health. Journal of Clinical Excellence, 10(2), 22-32. http://ce.mazums.ac.ir/article-1-522-en.html (In Persian (

Verniers, C., Bonnot, V., & Assilaméhou-Kunz, Y. (2022). Intensive mothering and the perpetuation of gender inequality: Evidence from mixed methods research. Journal of Actapsychologica, 227, 103614. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2022.103614

Widding, G., & Berge, B.-M. (2014). Teachers’ and parents’ experiences of using parents as resources in Swedish primary education. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 116, 1587-1593. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.01.439