نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• مرضیه منصوری گندمانی ¹
• رضا پورحسین ²
• کیوان صالحی ³
• زهرا وهابی ⁴

¹ گروه روان‌شناسی، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

² استاد، گروه روان‌شناسی، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

³ گروه روش‌ها و برنامه ریزی آموزشی و درسی، دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

⁴ گروه طب سالمندی، دانشکدۀ پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران.

چکیده

هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل اجتماعی اثرگذار بر تجربۀ مراقبتی مراقبان خانوادگی مبتلایان به دمانس در جامعۀ ایرانی بر پایۀ رویکردی کیفی و روش نظریۀ داده‌بنیاد سازه‌گرایانه بود. جامعۀ آماری شامل مراقبان خانوادگی مبتلایان ایرانی به دمانس با دست‌کم شش ماه تجربۀ مراقبت بود. گردآوری داده‌ها در سال 1404 در تهران و با مشارکت 13 مراقب (۱۰ زن و 3 مرد) انجام گرفت که ۵ نفر ساکن تهران و ۸ نفر دیگر از شهرستان‌ها بودند. نمونه‌گیری براساس ملاک‌های ورود به روش هدفمند آغاز شد و هم‌زمان با پیشرفت تحلیل، به‌صورت نظری برای استخراج مقوله‌ها ادامه یافت. برای گردآوری داده‌ها از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته استفاده شد. فرایند تحلیل به‌صورت دستی و براساس رویکرد چارمز هم‌زمان با گردآوری داده‌ها، با تمرکز بر کدگذاری اولیه و متمرکز اجرا شد و تا مرحلۀ استخراج مقوله‌ها و زیرمقوله‌ها، مرتب‌سازی مفهومی و دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. طبقه‌بندی مفهومی داده‌ها به استخراج دو مقولۀ اصلی با پنج زیرمقوله انجامید: مقولۀ «تجربۀ مراقبت در بستر تعاملات اجتماعی بازدارنده» با زیرمقوله‌های «مواجهه با واکنش‌های آزاردهنده و مداخلات بی‌جای اجتماعی»، «ازدست‌رفتن تدریجی پیوندهای اجتماعی» و «تنهایی مراقبتی در سایۀ مشارکت حداقلی» و مقولۀ «مراقبت در بستر تعاملات اجتماعی تسهیل‌کننده» با زیرمقوله‌های «واکنش‌های اجتماعی به‌مثابۀ منبعی برای تقویت تاب‌آوری و معنا» و «سهیم‌شدن دیگران در بار مراقبت». یافته‌ها نشان داد مراقبت در بستر اجتماعی شکل می‌گیرد و بستر اجتماعی جامعۀ ایرانی در فرایند مراقبت می‌تواند نقش بازدارنده یا تسهیل‌کننده داشته باشد؛ امری که لازم است در مداخلات روان‌شناختی-آموزشی و سیاست‌گذاری‌های عمومی لحاظ شود.

کلیدواژه‌ها

• بافت اجتماعی
• تعاملات اجتماعی
• دمانس
• مراقبان خانوادگی
• نظریۀ داده‌بنیاد

عنوان مقاله [English]

Identifying the Social Context of the Caregiving Experience among Family Caregivers of People with Dementia: A Qualitative Study

نویسندگان [English]

• Marziye Mansouri Gandomani ¹
• Reza Pourhosein ²
• Keyvan Salehi ³
• Zahra Vahabi ⁴

¹ Department of Psychology, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran.

² Professor, Department of Psychology, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran.

³ Department of Educational Administration and Planning, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran.

⁴ Department of Geriatric Medicine, School of Medicine, Tehran University of Medical Sciences (TUMS), Tehran, Iran.

چکیده [English]

The objective of this study was to identify the social factors that influence the caregiving experiences of family caregivers of individuals with dementia in the Iranian context. This was achieved through the use of a constructivist grounded theory methodology and a qualitative approach. Iranian family caregivers of individuals with dementia with a minimum of six months of experience comprised the study population. In 2025, 13 caregivers (10 women and 3 men), five from Tehran and eight from other cities, participated in data collection in Tehran. Purposive sampling with inclusion criteria was employed at the outset, and as the analysis progressed, theoretical sampling was subsequently used to develop the emerging categories. Semi-structured interviews were implemented to accumulate data. Data were manually analyzed in accordance with Charmaz’s methodology, concurrently with data collection, through initial and focused coding, and continued until category development, conceptual categorization, and theoretical saturation. The development of two primary categories and five subcategories was the result of the conceptual classification of the findings. The category “Caregiving experience within inhibiting social interactions” included subcategories of “exposure to distressing reactions and inappropriate social interference”, “gradual loss of social ties”, and “caregiving loneliness due to minimal involvement of others”. The category “Caregiving experience within inhibiting social interactions” included the subcategories of “social reactions as a source of strengthening resilience and meaning” and “sharing the caregiving burden with others.” These results indicate that caregiving is influenced by the social context in which it is performed, and that Iranian society can either facilitate or impede this process. This is a critical aspect that should be considered in the context of psychoeducational interventions and policymaking.

کلیدواژه‌ها [English]

• Dementia
• Family Caregivers
• Grounded Theory
• Social Context
• Social Interactions